Vikingen - Handelaren of Duivels?

Vikingen handelaren of duivels
Vikingen handelaren of duivels

Feit of fictie?

Er bestaan veel verschillende verhalen over Vikingen. Maar wat is er eigenlijk van waar?

Rond de achtste eeuw werden de Engelse eilanden steeds vaker bezocht door verschillende volkeren uit het gebied dat vandaag de dag bekend staat als Scandinavië. De monniken die in die tijd de Engelse en Ierse kusten bewoonden hebben hun contacten met deze strijders uit het hoge noorden vastgelegd in kronieken. Het waren de monniken die als eerste schreven over de aanvallen op hun kloosters, de verwoesting van hun kerken en de moord van hun broeders.

De schrijver en zijn standplaatsgebondenheid

Geen enkele schrijver is objectief. Zelfs binnen de geschiedschrijving hebben we te maken met bepaalde visies en meningen. Een deel van het probleem begint al met de bronnen die wij gebruiken om ons verhaal te construeren. Deze bronnen zijn altijd gekleurd door de standplaatsgebondenheid van de schrijver. Als historicus ben je jezelf hier bewust van, maar hoe maak je leerlingen er bewust van dat elke bron gekleurd is.

Het beeld dat veel leerlingen hebben van de Vikingen wordt voornamelijk bepaald door afbeeldingen, films en stripboeken. De manier waarop leerlingen naar Vikingen kijken heeft weinig van doen met de historische werkelijkheid. Het probleem is dat deze werkelijkheid ook niet meer bestaat en het is de vraag of wij deze kunnen reconstrueren.

Het doel van deze opdracht is dan ook om leerlingen niet alleen te confronteren met de vraag of een schrijver betrouwbaar is, maar ook met de vraag hoe je dit kunt controleren. Kritisch leren kijken naar bronnen is namelijk niet genoeg. Om te begrijpen wat bronnen ons kunnen vertellen is het van belang om verbanden te leggen. Eem bron staat niet op zichzelf. Pas door een verscheidenheid aan informatie met elkaar te vergelijken kunnen we een conclusie trekken.

Aan de slag

Bij aanvang van de les wordt de klas opgedeeld in groepen van 4. Elke groep krijgt een enveloppe met daar in de bronnen en de vragen. De vragen dienen als een leidraad om uiteindelijk de hoofdvraag te kunnen beantwoorden. De echte vraag die we namelijk willen beantwoorden is of de Vikingen vooral rovers of toch meer handelaren waren. Om te komen tot een doordacht antwoord moeten leerlingen gebruik maken van de bronnen.

Terwijl de leerlingen aan de slag gaan met de vragen, heb je als docent de kans om rond te lopen en te zien hoe het gaat. Je kunt de klas tijdens dit proces soms even centraal pakken. Tijdens zo’n moment bespreek je samen met ze de resultaten waar ze tot nu toe meegekomen zijn. Soms kan het handig zijn om leerlingen toch iets meer op de juiste weg te krijgen door samen met ze enkele vragen te doorlopen.

Aan het eind van de les bespreek je de opdracht nogmaals en wordt de hoofdvraag centraal gesteld. Wat vinden de leerlingen nou zelf van die Vikingen? Kunnen we eigenlijk wel een oordeel vellen op basis van deze bronnen? Ga met de leerlingen het gesprek aan. Hoe nuttig is het om een waardeoordeel te vellen over een periode in de geschiedenis die zo ver bij ons vandaan staat?

Naar gelang hoe de opdracht loopt, zal je het doel van de les moeten bijstellen. Als leerlingen moeite hebben met het begrijpen en het plaatsen van de bronnen, dan zal je als docent je hier op moeten concentreren. Maar zodra de opdracht goed loopt dan krijg je de kans om eens echt in te gaan op vragen die eigenlijk centraal zouden moeten staan binnen de geschiedenisles. Wat kunnen wij met zekerheid zeggen over het verleden en hoe gekleurd zijn onze eigen opvattingen?